fbpx Skip to main content

COVID-19: Zapobieganie

Jak unikać zakażenia koronawirusem? Szczepienia przeciw COVID-19 – pytania i odpowiedzi

SPIS TREŚCI

  1. Jak uniknąć zachorowania na COVID-19?
  2. Dlaczego powinienem się zaszczepić?
  3. Jak działają szczepionki przeciw COVID-19?
  4. Czy szczepionki są bezpieczne?
  5. Czy szczepionki mają skutki uboczne?
  6. Czy osoby zaszczepione mogą dalej przenosić wirusa?
  7. Jestem w pełni zaszczepiony – czy potrzebuję dawki przypominającej?
  8. Chorowałem na COVID-19 – czy powinienem się szczepić?
  9. Jak mogę przygotować się do szczepienia?
  10. Gdzie mogę dowiedzieć się więcej o szczepieniach?

Jak uniknąć zachorowania na COVID-19?

Najlepszym sposobem na uniknięcie zachorowania na COVID-19 jest zaszczepienie się. Im więcej osób przyjmie szczepionkę, tym szybciej ograniczymy rozprzestrzenianie się wirusa. Szczepienia pozostają najskuteczniejszą metodą ochrony przed ciężkim przebiegiem choroby i zgonem z powodu COVID-19. Tempo transmisji COVID-19 zależy od nas wszystkich.

Kluczowe jest stosowanie się do zasady DDM:
1. Dystans. Zachowuj przynajmniej 1,5 m dystansu od innych osób, unikaj tłumów i zgromadzeń ludzi. Wirus przenosi się przez bliski kontakt, a nie zawsze wiadomo kto jest zakażony.
2. Dezynfekcja. Często myj ręce wodą z mydłem lub dezynfekuj je roztworem alkoholu etylowego (o stężeniu co najmniej 60%), szczególnie przebywając w miejscach publicznych. Unikaj dotykania oczu, ust i nosa.
3. Maseczka. Noś maseczkę zakrywającą usta i nos w zamkniętych, ogólnodostępnych pomieszczeniach (takich jak sklepy, galerie handlowe, środki komunikacji publiczne, kościoły i inne). Maseczka ma, przede wszystkim, zapobiegać przenoszeniu wirusa przez osoby bezobjawowe. Nosząc ją chronisz innych, a inni chronią Ciebie.

Warto także zadbać o zdrowy styl życia, a więc prawidłowe odżywianie, sen i aktywność fizyczną. Zamknięte pomieszczenia należy możliwe często wietrzyć.

Nawet jeśli nie masz potwierdzonego rozpoznania COVID-19, a czujesz się źle – zostań w domu, żeby nie zarażać innych!

Dlaczego powinienem się zaszczepić?

Szczepienia znacznie zmniejszają szansę na zakażenie SARS-CoV-2, a jeśli do niego dojdzie – chronią przed ciężkim przebiegiem choroby. Jako społeczeństwo, wszyscy jesteśmy odpowiedzialni za sukces szczepień przeciw COVID-19. Szczepiąc się, pomagasz chronić osoby starsze i przewlekle chore, dla których COVID-19 jest największym zagrożeniem. Chronisz także tych, którzy nie mogą przyjąć szczepionki, na przykład najmłodsze dzieci.

Jeżeli wciąż wahasz się, czy warto się zaszczepić, weź pod uwagę fakt, że według danych opublikowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH szczepienie zmniejsza prawdopodobieństwo zgonu z powodu COVID-19 niemal 60-krotnie*. Choć osoby zaszczepione mogą umrzeć z powodu COVID-19, zdarza się to zdecydowanie rzadziej niż
 w przypadku osób niezaszczepionych. Wśród wszystkich zgonów osób zakażonych SARS-CoV-2 w Polsce jedynie niecałe 8% stanowiły osoby zaszczepione.**

*Raport pt.: ”Analiza ryzyka zgonu z powodu ogółu przyczyn oraz z powodu COVID-19 osób zaszczepionych i niezaszczepionych przeciw COVID-19”, opublikowany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH w grudniu 2021.

**7,73%, dane opublikowane na oficjalnym profilu Ministerstwa Zdrowia na Twitterze 10.12.2021

Jak działają szczepionki przeciw COVID-19?

Obecnie w Polsce dostępne są 4 preparaty. Dwie szczepionki bazują na technologii mRNA – Comirnaty (Pfizer-BioNTech) i Spikevax (Moderna), a pozostałe dwie są szczepionkami wektorowymi – Vaxzevria (AstraZeneca) i COVID-19 Vaccine Janssen (Johnson&Johnson). W zaawansowanych badaniach klinicznych znajduje się szczepionka rekombinowana (Novavax), która może, wkrótce, pojawić się na rynku.

  • Szczepionki mRNA zawierają materiał genetyczny kodujący białko, które normalnie występuje na wirusie SARS-CoV-2 (tzw. białko kolca). Jest to instrukcja dla komórek naszego organizmu, na podstawie, której zaczynają one produkować białko wirusa. Powstałe w ten sposób białko pobudza układ odpornościowy do wytwarzania przeciwko niemu przeciwciał.
  • Szczepionki wektorowe zawierają osłabioną wersję innego wirusa – adenowirusa.
    Nie wywołuje on choroby, ale przekazuje do komórek informację o tym, jak wyprodukować białko wirusa SARS-CoV-2. Podobnie, jak w przypadku szczepionek mRNA obecność w organizmie białka wirusa powoduje wytworzenie odpowiednich przeciwciał.
  • Szczepionki rekombinowane zawierają oczyszczone białko wirusa SARS-CoV-2, a także substancję, która wzmacnia odpowiedź immunologiczną organizmu (tzw. adjuwant).

Dzięki wytworzonym po szczepieniu przeciwciałom, nasz organizm ma gotową „odpowiedź” na wtargnięcie wirusa i może go szybciej zwalczyć. Pomimo tego, że wirus mutuje i zmienia swoją strukturę, badania wskazują, że szczepionki pozostają skuteczne także wobec wysoko zakaźnego wariantu Delta. Warto dodać, że dostępne preparaty nie zawierają wirusa SARS-CoV-2, a więc nie mogą wywołać COVID-19, nawet u osób z obniżoną odpornością.

Czy szczepionki są bezpieczne?

Szczepionki przeciw COVID-19 podlegają tak samo szczegółowej ocenie pod względem jakości, bezpieczeństwa i skuteczności, jak wszystkie inne szczepionki. Na podstawie danych z badań przeprowadzonych z udziałem dziesiątek tysięcy osób, szczepionki zostały uznane za bezpieczne i uzyskały warunkowe dopuszczenie do obiegu na terenie Unii Europejskiej (w tym w Polsce). Niektórzy zastanawiają się czy szczepionki nie zostały wprowadzone zbyt szybko. Szczepionki przeciw COVID-19 przeszły wszystkie wymagane fazy badań klinicznych, w tym pozytywną ocenę skuteczności klinicznej i bezpieczeństwa. Badania, które są dalej prowadzone, mają na celu przede wszystkim ocenę czasu utrzymywania się ochrony poszczepiennej, a producenci mają obowiązek raportowania wszystkich wyników. Na świecie podano już ponad 8 000 000 000 (8 miliardów, dane na grudzień 2021) dawek szczepionek przeciw COVID-19, a wszelkie działania niepożądane są ściśle monitorowane.

Faktem jest, że nie dysponujemy wynikami wieloletnich obserwacji stanu zdrowia osób zaszczepionych. Podobnie, nie znamy jeszcze wszystkich długoterminowych skutków przechorowania COVID-19 także u osób, które przechodziły tę chorobę bezobjawowo. Warto pamiętać, że naukowcy i lekarze dobrze rozumieją mechanizm działania szczepionek. Szczepionki przeciw COVID-19 nie ingerują w nasz materiał genetyczny i nie pozostawiają trwałych zmian w komórkach. Wszystkie zgromadzone do tej pory dane potwierdzają, że podanie szczepionki jest nieporównywalnie bardziej bezpieczne niż zachorowanie na COVID-19, które może skończyć się niepełnosprawnością lub śmiercią. Równocześnie, powikłania odległe są olbrzymią rzadkością w przypadku jakichkolwiek szczepień.

Czy szczepionki mają skutki uboczne?

Stosunkowo często występują: ból w miejscu wstrzyknięcia, gorączka, zmęczenie i ból głowy. Objawy te świadczą o rozwijającej się odpowiedzi immunologicznej organizmu na szczepienie i nie są powodem do niepokoju. Powinny ustąpić w przeciągu 1-2 dni. Zwykle nasilenie objawów ubocznych jest większe po 2. dawce, ale niektórzy w ogóle ich nie doświadczają.

Możliwe są także reakcje alergiczne, podobnie, jak w przypadku innych szczepionek. Rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym jest anafilaksja, czyli silna i niezwykle gwałtowna reakcja alergiczna. Jeśli wystąpi, personel medyczny będzie w stanie szybko zareagować i wdrożyć odpowiednie leczenie. Stąd zalecana jest minimum 15-minutowa obserwacja pacjenta po szczepieniu. Jeśli wystąpiła u Ciebie w przeszłości reakcja alergiczna na jakąkolwiek szczepionkę lub jej składniki, poinformuj o tym podczas kwalifikacji do szczepienia.

Inne, bardzo rzadkie, ale poważne skutki uboczne, które zostały opisane obejmują:

  • Zakrzepicę z małopłytkowością (zespół TSS) po podaniu szczepionek wektorowych (Johnson&Johnson, AstraZeneca). Powikłanie dotyczyło głównie młodych kobiet, a jego częstość została oceniona na kilka przypadków na milion podanych dawek. Jednocześnie warto podkreślić, że chorowanie na COVID-19 wiąże się z nieporównywalnie większym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych: według niektórych badań zakrzepica występuje nawet w 20-30% przypadków COVID-19.
  • Zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia po szczepieniu preparatami mRNA (Pfizer/BioNTech, Moderna). Nieliczne, odnotowane przypadki dotyczyły głównie chłopców i młodych mężczyzn. Po wdrożeniu leczenia w warunkach szpitalnych objawy ustępowały.
  • Do możliwych skutków ubocznych szczepionek wektorowych (Johnson&Johnson, AstraZeneca) dodano także zespół Guillan-Barre. Jest to choroba, w której dochodzi do uszkodzenia komórek nerwowych i w efekcie osłabienia mięśni, a nawet paraliżu. Zgłoszenia przypadków zespołu Guillan-Barre są monitorowane, a eksperci badają ich związek ze szczepieniem. Warto podkreślić, że tego typu powikłania są ekstremalnie rzadkie.

Zdecydowana większość osób odniesie korzyść z przyjęcia szczepionki. Świadomość występowania określonych, bardzo rzadkich działań niepożądanych może pomóc w wyborze preparatu dla konkretnej osoby. Jeśli masz wątpliwości, która szczepionka jest dla Ciebie najlepsza, skonsultuj się z lekarzem.

Czy osoby zaszczepione mogą dalej przenosić wirusa?

Szczepienie bardzo dobrze chroni przed ciężkim przebiegiem, hospitalizacją i zgonem z powodu COVID-19, ale nie wyklucza rozwoju infekcji (są to tzw. infekcje przełamujące). W związku z tym możliwe jest, również, przenoszenie wirusa przez osoby zaszczepione. Każda osoba, niezależnie od statusu zaszczepienia, powinna przestrzegać obowiązujących zaleceń i obostrzeń sanitarnych, w tym dotyczących noszenia masek w miejscach publicznych.

Jestem w pełni zaszczepiony – czy potrzebuję dawki przypominającej?

Pełna ochrona pojawia się po 14 dniach od przyjęcia 2 dawek szczepionki Comirnaty (Pfizer-BioNTech), Spikevax (Moderna), Vaxzevria (AstraZeneca) lub 1 dawki szczepionki COVID-19 Vaccine Janssen (Johnson&Johnson). Poziom przeciwciał może, jednak maleć z czasem, dlatego każdy powinien rozważyć dawkę przypominająca. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób narażonych na ciężki przebieg COVID-19 z powodu zaawansowanego wieku, chorób towarzyszących lub osłabionej odporności  (po przeszczepieniach narządów, w przebiegu chorób takich jak nowotwory układu krwiotwórczego). Osoby należące do tych grup powinny przyjąć dawkę przypominającą w najszybszym możliwym terminie (dla osób z osłabioną odpornością będzie to dawka uzupełniająca).

W Polsce od początku listopada 2021 roku dawkę przypominającą może przyjąć każda osoba pełnoletnia po upływie 6 miesięcy od ukończenia pełnego schematu szczepienia. Dawkę uzupełniającą dla pacjentów z zaburzeniami odporności podaje się po 28 dniach od zakończenia pierwotnego szczepienia.

Chorowałem na COVID-19 – czy powinienem się szczepić?

Tak, szczepienie jest zalecane osobom, które chorowały na COVID-19. Jest to związane z faktem, że dokładnie nie wiemy jak długo utrzymuje się odporność po wyzdrowieniu. Warto podkreślić, że choć ozdrowieńcy częściej doświadczają typowych skutków ubocznych szczepionki, są one tymczasowe, a potencjalne korzyści przeważają nad ryzykiem. Pierwszą dawkę szczepionki można przyjąć po 30 dniach od uzyskania pozytywnego wyniku testu na COVID-19.

Jak mogę przygotować się do szczepienia?

Na szczepienie należy się wcześniej zarejestrować, a następnie stawić się w Punkcie Szczepień w umówionym terminie z ważnym dokumentem tożsamości. Szczepienie nie wymaga specjalnego przygotowania. Na miejscu personel medyczny przeprowadzi Cię przez wszystkie etapy, a także przekaże informację o terminie kolejnej dawki. Po szczepieniu w razie potrzeby możesz przyjąć leki przeciwbólowe, takie jak: paracetamol i ibuprofen.

Gdzie mogę dowiedzieć się więcej o szczepieniach?

Masz prawo mieć różne pytania i wątpliwości dotyczące szczepień przeciw COVID-19. Twój lekarz pierwszego kontaktu z pewnością postara się na nie odpowiedzieć. Warto szukać wiarygodnych źródeł informacji, opartych na dowodach naukowych. Zachęcamy do korzystania z następujących stron internetowych:

https://www.gov.pl/web/szczepimysie – oficjalny serwis Rzeczypospolitej Polskiej (język polski)

http://szczepienia.pzh.gov.pl – strona Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego (język polski)

https://www.ema.europa.eu/en – strona Europejskiej Agencji Leków (język angielski)

https://www.ecdc.europa.eu/en – strona Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (język angielski)

https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/index.html – strona internetowa amerykańskiej rządowej agencji Centre for Disease Control and Prevention (CDC), poświęcona szczepioniom (język angielski)


Przejdź do treści