fbpx Skip to main content

COVID-19: Słowniczek pojęć

Wyjaśniamy pojęcia związane z COVID-19

SARS-CoV-2 (ang. severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) – koronawirus ciężkiego ostrego zespołu oddechowego, który wywołuje chorobę COVID-19.

COVID-19 (ang. coronavirus disease 2019) – ostra choroba układu oddechowego wywoływana przez koronawirusa, zidentyfikowanego po raz pierwszy w 2019 roku.

Wirusy – niewielkie cząstki zakaźne zbudowane z kwasu nukleinowego (DNA lub RNA) otoczonego przez płaszcz białkowy (kapsyd). Nie są zdolne do namnażania się poza komórką gospodarza.

Koronawirusy – grupa wirusów RNA chorobotwórczych dla ludzi. Powodują infekcje układu oddechowego o zróżnicowanym stopniu nasilenia, w tym potencjalnie śmiertelne SARS, MERS oraz COVID-19. Nazwa pochodzi od wyglądu osłonki wirusa pod mikroskopem elektronowym, która pokryta jest licznymi wypustkami przypominającymi koronę słoneczną.

RNA – kwas rybonukeinowy, pełni różne funkcje biologiczne w komórkach organizmów, wyróżniamy między innymi informacyjny RNA (mRNA), rybosomalny RNA (rRNA) i transportujący RNA (tRNA).

mRNA – informacyjny RNA, który przenosi zapisaną przy pomocy kodu genetycznego instrukcję do rybosomów znajdujących się wewnątrz komórek naszego ciała. Na podstawie informacji zawartych w mRNA, w rybosomach powstają białka.

Szczepionka – biologiczny preparat, który po podaniu wywołuje reakcję immunologiczną organizmu i prowadzi do nabycia odporności na daną chorobę zakaźną.

Szczepionka mRNA – szczepionka oparta o nową technologię, wykorzystuje mRNA w celu przekazania komórkom instrukcji do produkcji białka wirusa SARS-CoV-2, które stymuluje produkcję przeciwciał. Obecnie na rynku dostępne są 2 preparaty (Comirnaty firmy Pfizer i Spikevax firmy Moderna).

Białko kolca – jedno z białek budujących osłonkę wirusa SARS-CoV-2, które odpowiedzialne jest za wnikanie do komórek gospodarza. Białko kolca wywołuje silną reakcję układu odpornościowego gospodarza i zostało wykorzystane przy produkcji szczepionek przeciw COVID-19.

Przeciwciała – białka produkowane przez komórki układu odpornościowego, które przez wiązanie specyficznego antygenu neutralizują patogen i regulują odpowiedź immunologiczną. Obecność przeciwciał we krwi zapobiega rozwojowi choroby lub łagodzi jej przebieg.

Antygen – cząsteczka, która może związać się ze specyficznym przeciwciałem, a jej obecność w organizmie wywołuje reakcję układu odpornościowego. Antygenami są specyficzne dla wirusa SARS-CoV-2 białka, należy do nich białko kolca.

Epidemia – występowanie zachorowań na daną jednostkę chorobową w liczbie większej niż przewidywana w określonym czasie i na określonym terenie.

Pandemia – epidemia choroby zakaźnej o szczególnie dużym zasięgu, obejmująca kilka kontynentów. 11 marca 2020 roku WHO ogłosiła pandemię COVID-19.

WHO (ang. World Health Organization) – Światowa Organizacja Zdrowia zajmująca się ochroną zdrowia w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ).

Współczynnik R (R0) – współczynnik oceniający szybkość rozwoju epidemii. Wyraża średnią liczbę osób, które zakazi kolejny chory, przy założeniu, że cała populacja jest tak samo wrażliwa na chorobę. Np.: R0 równe 6 oznacza, iż każda zakażona osoba przeniesie infekcję średnio na 6 innych osób. Szczepienia pozwalają skutecznie zmniejszyć wrażliwość populacji na zakażenie wirusem SARS-CoV-2.

Odporność populacyjna – polega na ochronie osób wrażliwych na zakażenie – np.: takich, u których szczepionka nie była skuteczna – poprzez ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusa wśród osób zaszczepionych. Odsetek osób zaszczepionych wymagany do osiągnięcia odporności populacyjnej zależy od wielu czynników i wynosi co najmniej 80% populacji, a optymalnie nawet 90-95%.

Droga kropelkowa – droga szerzenia się chorób zakaźnych, w której zakażona osoba wydziela drobnoustrój chorobotwórczy (np.: wirusa) wraz z drobnymi kropelkami śliny i śluzu podczas mówienia, kaszlu i kichania. Następnie drobnoustrój może wniknąć do organizmu kolejnej osoby przez błony śluzowe (oczy, nos i jamę ustną) i spowodować u niej rozwój infekcji.

Okres inkubacji – czas od wniknięcia drobnoustroju do pojawienia się pierwszych objawów choroby, podczas którego drobnoustrój namnaża się i stopniowo zwiększa swoją liczebność w organizmie gospodarza. W przypadku COVID-19, okres inkubacji trwa do 14 dni.

Warianty wirusa – wirusy, których materiał genetyczny różni się w pewnym stopniu od pierwotnego szczepu. Powstawanie nowych wariantów zależy od mutacji, które zachodzą podczas namnażania się wirusa w komórkach gospodarza. Zidentyfikowano już wiele wariantów SARS-CoV-2, najważniejsze z punktu widzenia przebiegu pandemii to Delta oraz Omikron.

Ładunek wirusa – parametr, który mówi o tym jak dużo wirusa znajduje się w danej próbce np.: krwi lub wydzieliny z nosa. Może służyć do monitorowania odpowiedzi na leczenie danym preparatem.

Środki ochrony osobistej (ang. PPE – Personal Protective Equipment) – obejmują sprzęt, którego celem jest ochrona osoby, która go używa np.: przed wniknięciem drobnoustrojów takich jak wirusy. Do środków ochrony osobistej zaliczamy: kombinezony ochronne, maski, rękawiczki, okulary i przyłbicę.

Maseczka chirurgiczna – stanowi fizyczną barierę dla kropelek śliny i śluzu wydostających się podczas mówienia, kaszlu i kichania, które mogą zawierać różne drobnoustroje (wirusy, bakterie). Maseczka chirurgiczna nie zatrzymuje bardzo małych patogenów, które mogą być zawieszone w powietrzu. Prawidłowo założona maseczka zasłania usta i nos. Maseczki chirurgiczne są jednorazowe – po zużyciu należy je wyrzucić. Jeśli maseczka jest wilgotna lub widoczne są na niej ślady zabrudzenia, warto wymienić ją na nową, gdyż nie spełnia już swojej funkcji.

Maseczka FFP2/N95/FFP3 – maseczka ściśle przylegająca do twarzy, która skutecznie chroni nawet przed bardzo małymi drobnoustrojami unoszącymi się w powietrzu.

Pomieszczenie z ujemnym ciśnieniem – używane w celu zapobiegania przenoszeniu zakażenia drogą powietrzną między pomieszczeniami. Zgodnie z zasadami fizyki powietrze przepływa w kierunku niższego ciśnienia. Dzięki wytworzeniu ujemnego ciśnienia, skażone powietrze zostaje „zatrzymane” w pomieszczeniu (m.in.: w izolatce w szpitalu).

Pulsoksymetr – urządzenie, które służy do pomiaru saturacji, czyli stopnia wysycenia krwi tlenem.

Respirator – urządzenie, które umożliwia prowadzenie mechanicznej wentylacji płuc, która wspomaga lub zastępuje oddech chorego.

Tlenoterapia – metoda leczenia niewydolności oddechowej, w której pacjentowi podaje się mieszaninę gazów wzbogaconą w tlen.

Przeciwciała monoklonalne – preparaty lecznicze, które zawierają przeciwciała wyprodukowane w warunkach laboratorium, skierowane przeciwko konkretnym antygenom. Stosowane w leczeniu COVID-19 zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby.

Leki przeciwwirusowe – leki, które poprzez zróżnicowane mechanizmy zwalczają infekcje wirusowe. Należy do nich między innymi remdesiwir. Pierwszym doustnym lekiem przeciwwirusowym przeciw COVID-19 jest Paxlovid, zaaprobowany przez Amerykańską Agencję Żywności i Leków w grudniu 2021.

Leki immunomodulujące – leki, które przyczyniają się do modyfikacji (wzmocnienia lub osłabienia) działania układu odpornościowego pacjenta. W terapii COVID-19 wykorzystywane są m.in. glikokortykosteroidy, tocylizumab i baricytynib.

Leki przeciwkrzepliwe – leki, które poprzez hamowanie układu krzepnięcia zapobiegają powstawaniu zakrzepów w naczyniach. Najczęściej podawane w postaci zastrzyków z heparyny w okolicę brzucha.

Glikokortykosteroidy – grupa leków o zróżnicowanym działaniu. W leczeniu COVID-19 stosowane jako leki hamujące nadmierną reakcję odpornościową organizmu. W praktyce w terapii COVID-19 najczęściej wykorzystywane są: wziewny budezonid, a także podawany doustnie lub dożylnie deksametazon.

Osocze ozdrowieńców – preparat uzyskiwany z krwi osób, które przechorowały COVID-19 i zwalczyły chorobę. Zawiera przeciwciała wytworzone przez ich układ odpornościowy w odpowiedzi na infekcję. Światowa Organizacja Zdrowia nie zaleca stosowania osocza ozdrowieńców w leczeniu chorych na COVID-19, ponieważ aktualne dowody naukowe (rzetelne badania przeprowadzone na grupie około 16,5 tys. pacjentów) wskazują, że terapia ta nie zwiększa przeżywalności chorych ani nie zmniejsza prawdopodobieństwa wystąpienia niewydolności oddechowej wymagającej intubacji i wentylacji mechanicznej przy użyciu respiratora.

Przejdź do treści